Szydłów — mury Kazimierza Wielkiego i śliwkowe sady
Średniowieczne mury, Brama Krakowska i królewski pałac z czasów Jagiełły w miasteczku otoczonym śliwowymi sadami. Mały Szydłów na spokojny, letni dzień.
Wjeżdżasz do miasteczka, które ma niespełna tysiąc mieszkańców, i nagle drogę zamyka kamienna brama z attyką i dwiema wieżyczkami. Za nią ciągną się mury obronne, a nad doliną rzeki Ciekącej stoją resztki królewskiego zamku. Szydłów wygląda, jakby ktoś zapomniał go przebudować przez ostatnie sześćset lat.
A pod koniec lata całe miasteczko pachnie śliwkami. Sady otaczają je ze wszystkich stron, a owoce wędzi się tu w dymie co najmniej od XIX wieku. Szydłów to średniowiecze w małej skali — bez tłumów, za to z owocem w ręku.
Dlaczego warto
- Blisko 700 metrów zachowanych murów miejskich z XIV wieku.
- Brama Krakowska — wizytówka miasteczka, którą można obejrzeć bez biletu.
- Dawny pałac królewski i Muzeum Zamków Królewskich w Skarbczyku.
- Synagoga z XVI wieku, dziś z ekspozycją kultury żydowskiej.
- Śliwki — Szydłów nazywany jest śliwkową stolicą Polski.
Miasto Kazimierza Wielkiego
Szydłów jest starszy, niż sugerują jego rozmiary. W 1329 roku Władysław Łokietek sprzedał tutejsze wójtostwo krakowskiemu mieszczaninowi — od tego roku liczy się miejska historia Szydłowa. W połowie XIV wieku Kazimierz Wielki otoczył miasto murami z miejscowego wapienia, zbudował warowny zamek i wzniósł murowany kościół parafialny pod wezwaniem św. Władysława.
Ze średniowiecznego obwodu do dziś przetrwały cztery odcinki murów, razem blisko 700 metrów. Z trzech bram ocalała tylko Krakowska. Jej dolna część pochodzi z XIV wieku, a górne kondygnacje z attyką przebudowano w stylu renesansu w XVI wieku. Mury mogły zniknąć w XIX wieku, gdy wystawiono je na licytację — na szczęście nikt ich nie kupił. Na dwa odcinki chodnika obronnego można dziś wejść.
Zamek i pałac królów
Z zamku zostało mniej niż z murów, ale to, co zostało, jest wyjątkowe. Dom południowy przez lata nazywano salą rycerską. Według nowszych badań była to rezydencja wzniesiona pod koniec XIV wieku, za panowania Władysława Jagiełły — rzadki przykład tak dobrze zachowanego średniowiecznego pałacu królewskiego w Polsce. Zwróćcie uwagę na kamienne obramienia okien i kominek w dawnej komnacie królewskiej.
W budynku zwanym Skarbczykiem działa Muzeum Zamków Królewskich. Są tu makiety zamków, postacie w strojach z epoki, rekonstrukcja ogrzewania gorącym powietrzem i ekrany z grami — oblężenie zamku czy turniej rycerski.
Synagoga i kościół
W północnej części miasteczka, w obrębie murów, stoi synagoga zbudowana w latach 1534–1564. Ma grube mury zwieńczone attyką, przez co wygląda jak niewielka twierdza. W środku zachował się aron ha-kodesz, czyli szafa na zwoje Tory, a w sali działa ekspozycja poświęcona kulturze żydowskiej. Przed wojną Żydzi stanowili blisko jedną trzecią mieszkańców Szydłowa; w 1942 roku Niemcy wywieźli ich do obozów zagłady.
Gotycki kościół św. Władysława wzniesiono około 1355 roku z fundacji Kazimierza Wielkiego. Podobnie jak całe miasteczko mocno ucierpiał w czasie walk w 1944 roku i został odbudowany po wojnie.
Ciekawostki i legendy
- Zbój Szydło — według miejscowej legendy w okolicznych lasach grasował zbój Szydło, który łupy chował w jaskiniach. Gdy napadł na królewski orszak, władca ślubował zbudować kościół, jeśli zwycięży. Zbójów pokonano, a za odzyskane skarby powstała osada nazwana od imienia herszta.
- Śliwka szydłowska — wędzona śliwka z gminy Szydłów ma unijne Chronione Oznaczenie Geograficzne. Owoce wędzi się tradycyjnie dymem z drewna liściastego, dawniej na tzw. laskach, czyli leszczynowych kijach ułożonych nad ziemnym paleniskiem.
- Święto Śliwki — doroczna impreza, w czasie której można zobaczyć dawne wędzenie śliwek i kupić miejscowe przetwory.
- Miasto odzyskane — Szydłów stracił prawa miejskie w 1869 roku, a odzyskał je dopiero 1 stycznia 2019 roku.
Dla kogo
Dla miłośników historii i średniowiecza. Dla rodzin z dziećmi — multimedialne muzeum, mury i brama tworzą łatwą, nieprzytłaczającą trasę. Dla seniorów — miasteczko jest małe, a parkingi bezpłatne. Dla par, które lubią spokojne miejsca i lokalne smaki.
Ile czasu
- Spacer wokół murów i Brama Krakowska: ok. 1 godziny.
- Pełne zwiedzanie z zamkiem, muzeum i synagogą: ok. 2,5 godziny (tyle podają organizatorzy).
- Ze Świętem Śliwki lub turniejem rycerskim: pół dnia.
Wskazówki praktyczne
- Bilety do zamku, muzeum i synagogi kupuje się w punktach informacji turystycznej — przy parkingu na ul. Staszowskiej, przy Bramie Zamkowej i w synagodze. Ceny i godziny na stronie odkrywaj.szydlow.pl.
- Parkingi w miasteczku są bezpłatne.
- Aplikacja „Odkrywaj Szydłów” prowadzi po zabytkach z narracją po polsku i angielsku.
- Pies: na plac zamkowy można wejść z psem — poza dniami dużych imprez plenerowych.
- Termin Święta Śliwki i turnieju rycerskiego sprawdźcie w kalendarzu wydarzeń na stronie miasteczka.
- Pamiątki: w punktach informacji kupicie lokalne przetwory ze śliwek.
Jak dojechać
Z glampingu do Szydłowa jedzie się ok. 55 minut, przez Nową Słupię, Łagów i Raków. Parking dla samochodów jest m.in. przy ul. Staszowskiej, obok punktu informacji turystycznej. Szydłów leży z dala od głównych tras regionu, więc to dobry cel na osobny, spokojny dzień.