Muzeum Przypkowskich w Jędrzejowie — kolekcja zegarów
Prawie 400 zegarów słonecznych, obserwatorium na dachu kamienicy i Kopernik w bibliotece. Rodzinna pasja, która stała się muzeum o mierzeniu czasu.
W 1895 roku jędrzejowski lekarz Feliks Przypkowski zaczął kolekcjonować dawne zegary słoneczne, a razem z nimi instrumenty astronomiczne i książki o gnomonice — sztuce budowania zegarów słonecznych. Jego syn Tadeusz przejął pasję i rozbudował zbiory tak bardzo, że rodzinna kolekcja stała się jedną z największych tego rodzaju na świecie.
Dziś w dwóch kamienicach przy rynku w Jędrzejowie wciąż czuć, że to był czyjś dom. Obok gablot z zegarami jest mieszkanie doktora Feliksa, a na dachu — kopuła jego obserwatorium astronomicznego. Tu czas nie tylko się mierzy. Tu się go ogląda.
Dlaczego warto
- Prawie 400 zegarów słonecznych — według dyrektora muzeum największa taka kolekcja w Polsce i jedna z największych na świecie.
- Zegary mechaniczne, wodne i inne dawne czasomierze oraz instrumenty astronomiczne od XVI wieku.
- Zachowane mieszkanie rodziny Przypkowskich i stylowe wnętrza z rokokowymi kurdybanami.
- Biblioteka z dziełem Kopernika „De revolutionibus” z 1566 roku.
- Ogród Czasu — plenerowa część muzeum.
Rodzinna pasja, która stała się muzeum
Przez dziesięciolecia była to prywatna kolekcja rodziny. W 1962 roku Przypkowscy przekazali ją państwu, a Tadeusz Przypkowski został dyrektorem nowo powstałego muzeum. Rodzina nadal jest z nim związana — dziś muzeum kieruje Jan Przypkowski. Tadeusz był nie tylko kolekcjonerem, ale i grafikiem — w zbiorach znajduje się ponad 200 zaprojektowanych przez niego ekslibrisów, w większości barwnych.
Muzeum zajmuje dwie sąsiednie, XVIII-wieczne kamienice przy rynku. Na dachu wznosi się kopuła obserwatorium astronomicznego doktora Feliksa — rzadki widok w małym mieście.
Czym zmierzyć czas
Trzon zbiorów to zegary słoneczne: przenośne i stałe, kieszonkowe, ścienne, ogrodowe — z różnych epok i krajów. Wśród najcenniejszych jest szesnastowieczny zegar słoneczny wykonany przez Erazma Habermela, słynnego twórcę instrumentów naukowych z Pragi. Obok nich zobaczycie kilka unikatowych zegarów mechanicznych i instrumenty astronomiczne.
Kolekcja nie kończy się na zegarach. Muzeum ma dział historyczno-artystyczny z mieszkaniem Feliksa Przypkowskiego i tzw. apartamentem pałacowym, dział gastronomii z dawną kuchnią i spiżarnią oraz blisko 25 tysięcy ekslibrisów i grafik. W bibliotece przechowywane są m.in. bazylejskie wydanie „De revolutionibus” Mikołaja Kopernika z 1566 roku oraz książki z autografami Heweliusza, Kartezjusza i Huygensa.
Największa czy jedna z największych?
O tej kolekcji często pisze się w superlatywach — w niektórych opisach, także turystycznych, przeczytacie, że jest „trzecia na świecie po Oksfordzie i Chicago”. Takiego rankingu nie da się dziś rzetelnie potwierdzić. Sam dyrektor muzeum mówi o zbiorach prawie 400 zegarów słonecznych, że to z pewnością największa taka kolekcja w Polsce i jedna z największych na świecie. Tego sformułowania się trzymajmy.
Ciekawostki i legendy
- Kurdybany — ozdobą apartamentu pałacowego są rokokowe kurdybany, czyli obicia ścienne z malowanej skóry.
- Remont 2024–2025 — od grudnia 2024 roku muzeum było przez kilka miesięcy zamknięte z powodu prac remontowych, m.in. przy zabytkowych piwnicach i instalacjach bezpieczeństwa. Od maja 2025 roku znów przyjmuje zwiedzających.
Dla kogo
Dla ciekawskich w każdym wieku — dzieci zwykle dziwią się, jak różnie można mierzyć czas. Dla miłośników historii nauki, astronomii i starych książek. Dla seniorów — kameralne, spokojne zwiedzanie. I na deszczowy dzień.
Ile czasu
- Wystawy stałe: ok. 1 godziny.
- Z Ogrodem Czasu i spacerem po rynku: 1,5–2 godziny.
- Z opactwem cystersów w Jędrzejowie: pół dnia.
Wskazówki praktyczne
- Ceny i godziny sprawdźcie na stronie muzeum — muzeum bywa zamknięte w święta.
- Wystawy czasowe — aktualny program w zakładce aktualności na stronie muzeum.
- Opactwo cystersów w Jędrzejowie, uznawane za najstarsze w Polsce, z grobem bł. Wincentego Kadłubka, to dobre uzupełnienie wizyty.
Jak dojechać
Z glampingu do Jędrzejowa jedzie się ok. 80 minut, przez Kielce. Muzeum stoi przy głównym placu miasta, Placu Tadeusza Kościuszki. To dalsza wyprawa, więc warto połączyć ją z zamkiem w Chęcinach albo skansenem w Tokarni, które leżą po drodze.