Skansen w Tokarni — dawna wieś kielecka w jednym miejscu
Chałupy kryte strzechą, wiatraki, barokowy kościółek z Rogowa i szlachecki dwór. Spacer po świętokrzyskiej wsi sprzed stu i dwustu lat.
Skrzypienie drewnianych drzwi, zapach siana i dymu, wiatr poruszający skrzydłami wiatraka. W Tokarni, w zakolu Czarnej Nidy, stoi cała dawna wieś — tyle że jej chałupy, stodoły, młyny i kościół przyjechały tu z różnych zakątków regionu. Budynki przeniesiono z ich rodzinnych miejscowości i złożono od nowa, by przetrwały dla następnych pokoleń.
Spacerując po skansenie, przechodzisz z małego miasteczka do wsi spod Gór Świętokrzyskich, a stamtąd do szlacheckiego dworu z folwarkiem. To lekcja historii, którą odrabia się nogami — i jedna z najprzyjemniejszych w regionie.
Dlaczego warto
- Jeden z największych skansenów w Polsce — ponad 65 hektarów i kilkadziesiąt zabytkowych budynków.
- Wnętrza urządzone tak, jak wyglądały dawniej: izby, warsztaty, apteka, dwór.
- Barokowy drewniany kościół z Rogowa z 1763 roku.
- Wiatraki różnych typów i młyn wodny.
- Kilka kilometrów od Chęcin i Jaskini Raj — łatwo zaplanować pełny dzień.
Wieś złożona z całego regionu
Muzeum Wsi Kieleckiej powołano w 1976 roku, a park w Tokarni zaczął przyjmować zwiedzających w następnym roku. Skansen podzielono na sektory, które pokazują różne krainy dawnej Kielecczyzny: zabudowę małomiasteczkową, wsie Wyżyny Kieleckiej, okolice Gór Świętokrzyskich, tereny lessowe nad Nidą, wsie nadwiślańskie oraz sektor dworsko-folwarczny. Dzięki temu widać, jak bardzo różniły się domy i gospodarstwa w zależności od krajobrazu i zamożności mieszkańców.
Muzeum wciąż przenosi tu kolejne obiekty, więc skansen się rozrasta. Wiele chałup ma dachy kryte strzechą lub gontem, typowe dla dawnej kieleckiej wsi.
Dwór, kościół i wiatraki
Sercem sektora dworsko-folwarcznego jest dwór z Suchedniowa, otoczony spichlerzami i zabudowaniami gospodarczymi. Nieopodal stoi drewniany kościół Matki Bożej Pocieszenia z Rogowa, zbudowany w 1763 roku — z bogato zdobionym wnętrzem, które można obejrzeć.
Dzieci zwykle najbardziej ciekawią wiatraki. W skansenie stoją wiatraki różnych konstrukcji, m.in. koźlak — obracany w całości do wiatru — i paltrak. Jest też młyn wodny. W organistówce z Bielin urządzono m.in. dawną aptekę, która pokazuje, jak wyglądało małe miasteczko sprzed ponad stu lat.
Ciekawostki i legendy
- Skansen po burzy — w lipcu 2024 roku nocna nawałnica zerwała strzechy z części chałup i urwała jedno ze śmigieł wiatraka z Dębna. Park zamknięto na kilka dni, a muzealnicy od razu zabrali się do napraw.
- Pół wieku muzeum — w 2026 roku Muzeum Wsi Kieleckiej obchodzi 50-lecie istnienia.
- Więcej niż skansen — Muzeum Wsi Kieleckiej ma też inne oddziały, m.in. Dworek Laszczyków w Kielcach i Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie.
Dla kogo
Dla rodzin z dziećmi — dużo przestrzeni, wiatraki i wnętrza, do których można zajrzeć. Dla seniorów — spacer w spokojnym tempie, z przystankami w kolejnych zagrodach. Dla par i fotografów — zwłaszcza wiosną i jesienią, gdy światło pięknie układa się na strzechach.
Ile czasu
- Szybki spacer: ok. 2 godzin.
- Ze zwiedzaniem wnętrz: 3–4 godziny.
- Razem z Chęcinami lub Jaskinią Raj: cały dzień.
Wskazówki praktyczne
- Parking: duży parking przy wejściu, z miejscami dla osób z niepełnosprawnościami.
- Ceny i godziny sprawdźcie na stronie muzeum. Skansen bywa zamknięty w niektóre święta, a w niektóre dni wstęp obejmuje tylko teren, bez wnętrz budynków.
- Wydarzenia: w ciągu roku muzeum organizuje festyny, jarmarki i pokazy dawnych zwyczajów — kalendarz na stronie.
- Wygodne buty i woda — teren jest rozległy, a odległości między sektorami spore.
- Lekcje muzealne i warsztaty dla grup trzeba rezerwować z wyprzedzeniem.
Jak dojechać
Z glampingu do Tokarni jedzie się ok. 75 minut, przez Kielce i dalej na południe, w stronę Chęcin i Krakowa. Skansen leży przy ul. Krakowskiej w Tokarni — najprościej wpisać w nawigacji adres. Stąd blisko do zamku w Chęcinach i Jaskini Raj — razem to jeden z najlepszych planów na cały dzień w regionie.