Sprawdź terminy
Przewodnik · Natura i krajobrazy

Świętokrzyski Park Narodowy — pradawne serce gór

Jedne z najstarszych gór Polski, gołoborza, Puszcza Jodłowa i Święty Krzyż. Którędy wejść, ile czasu zaplanować i co zobaczyć z dziećmi.

Gdybyś mógł cofnąć się o pół miliarda lat, trafiłbyś na dno płytkiego morza. Dziś to samo miejsce tonie w gęstym lesie jodłowym, a ziemia skrywa ślady pogańskich obrzędów, zakonnych modlitw i powstańczych kryjówek.

To Świętokrzyski Park Narodowy. Park powstał w 1950 roku, ale skały, po których tu chodzisz, liczą ponad 500 milionów lat. Nie rzuca na kolana rozmiarem i nie epatuje komercją. Kto tu trafi, czuje jednak pod stopami głębię.

Dlaczego warto

  • Jedne z najstarszych gór w Polsce — skały Łysogór liczą ponad 500 milionów lat.
  • Gołoborza — kamienne rumowiska z epoki lodowcowej, wizytówka parku.
  • Puszcza Jodłowa — pozostałość pradawnej puszczy, która niegdyś porastała niemal całą Wyżynę Kielecką.
  • Święty Krzyż — słowiańskie wały kultowe i benedyktyński klasztor w jednym miejscu.
  • Szlaki dla każdej kondycji — od godzinnego spaceru po całodzienną wędrówkę.

Góry starsze niż dinozaury

Góry Świętokrzyskie powstały, gdy na lądzie nie było jeszcze ssaków ani ptaków. Ich dzisiejszy kształt to efekt setek milionów lat erozji, ruchów skorupy ziemskiej i mrozów epoki lodowcowej. Najwyższe szczyty — Łysica i Łysa Góra — mają niecałe 615 metrów, ale są żywym muzeum geologii. Pasmo Łysogór budują kambryjskie piaskowce kwarcytowe — starsze skały wychodzą na powierzchnię w Polsce poza Górami Świętokrzyskimi tylko w Sudetach.

Puszcza Jodłowa — leśna katedra

Największym skarbem parku jest Puszcza Jodłowa. Pnie starych jodeł i buków wznoszą się wysoko, tworząc sklepienie, pod którym nawet w słoneczny dzień panuje półmrok, a ziemia pachnie żywicą. Te lasy rozsławił Stefan Żeromski, m.in. w poemacie prozą „Puszcza jodłowa”. Ukrywali się w nich powstańcy styczniowi, a według podań — także czarownice.

Żyją tu jelenie, sarny, dziki, borsuki i lisy, rzadkie ptaki, w tym puszczyk uralski, oraz kilkanaście gatunków nietoperzy. Spotkać można też żmiję zygzakowatą — jedynego jadowitego węża w Polsce, bardzo płochliwego. Trzymajcie się szlaku.

Gołoborza — kamienne morza

Symbolem parku są gołoborza: pola głazów na zboczach Łysogór, m.in. na Łysicy i Łysej Górze. Wyglądają, jakby wysypała je maszyna, ale to robota mrozu. W epoce lodowcowej woda zamarzała w szczelinach, rozsadzała skały, a wiatr i deszcz wymywały ziemię. Las do dziś nie zdołał tych miejsc zarosnąć — stąd ludowa nazwa: „gołe od boru”. Choć powoli wkracza na nie jarzębina, a za nią inne drzewa, w ciągu ludzkiego życia tej zmiany nie widać.

Duchowe centrum — Święty Krzyż

W sercu parku leży Łysa Góra. W czasach przedchrześcijańskich była najpewniej miejscem kultu — do dziś widać kamienny wał z VII–XI wieku, który otaczał szczyt. Później stanął tu benedyktyński klasztor z relikwiami Drzewa Krzyża Świętego. Tej górze poświęciliśmy osobny rozdział.

Ciekawostki i legendy

  • Sabat czarownic — według podań na Łysą Górę zlatywały się na sabaty czarownice z całej Polski. Badacze łączą tę legendę z dawnym pogańskim kultem na szczycie.
  • Kamienny wał — szczyt Łysej Góry otacza wał z głazów piaskowca kwarcytowego, długi na ok. 1,5 km i miejscami wyższy niż 2 metry.
  • Żeromski i Puszcza — to jego teksty uczyniły Puszczę Jodłową symbolem polskiej przyrody.

Dla kogo

Dla rodzin z dziećmi — ścieżki edukacyjne i krótkie trasy. Dla piechurów — szlaki na cały dzień. Dla szukających ciszy i fotografów przyrody. Dla każdego, kto chce poczuć coś więcej niż widok.

Ile czasu

  • Krótki spacer: 1–2 godziny, np. z Huty Szklanej na Święty Krzyż i z powrotem.
  • Dłuższa wyprawa: 4–6 godzin — szczyty, ścieżki edukacyjne, klasztor.
  • Cały dzień: przejście grzbietem Łysogór połączone z Nową Słupią lub Świętą Katarzyną.

Wskazówki praktyczne

  • Wejścia z parkingami: Huta Szklana, Nowa Słupia, Święta Katarzyna.
  • Bilety do parku kupicie online albo w punktach przy wejściach (m.in. w Nowej Słupi i Świętej Katarzynie) — aktualne ceny sprawdźcie na stronie parku. Po parku wolno chodzić tylko oznakowanymi szlakami i ścieżkami, od świtu do zmierzchu.
  • Buty: najlepiej trekkingowe, zwłaszcza przy gołoborzach.
  • Jedzenie: weźcie prowiant na szlak; bary i restauracje znajdziecie w miejscowościach przy wejściach do parku.
  • Najpiękniej: maj–czerwiec i wrzesień–październik; zimą las wygląda jak z baśni.

Jak dojechać

Z glampingu najbliżej jest Nowa Słupia (ok. 20 minut) — stamtąd prowadzi szlak pieszy na Święty Krzyż. Do Huty Szklanej, skąd na Święty Krzyż prowadzi ok. 2 km asfaltowej drogi, jedzie się ok. 35 minut, a do Świętej Katarzyny — początku szlaku na Łysicę — ok. 45 minut.

Następny rozdziałŁysa Góra i Święty Krzyż — góra modlitw i magii

Baza wypadowa

35 minut od naszych kopuł

Dzień na szlaku, wieczór przy ognisku, noc w kopule pod gwiazdami. Dwie kopuły na półtora hektara zieleni pod Ostrowcem Świętokrzyskim — w środku regionu.

Sprawdź wolne terminyZobacz glamping