Jeleń z krzyżem w porożu — skąd nazwa Gór Świętokrzyskich
Legenda o węgierskim królewiczu Emeryku, polowaniu w łysogórskiej puszczy i jeleniu, który zatrzymał strzałę. Opowieść, od której góry wzięły swoją nazwę.
Tysiąc lat temu Łysogóry porastała puszcza tak gęsta, że w południe było w niej ciemno jak o zmierzchu. Do tej puszczy przyjechał w gości młody królewicz z Węgier — Emeryk, krewny króla Bolesława Chrobrego.
Na drogę ojciec dał mu coś cenniejszego niż złoto: krzyż, a w nim drzazgi z Krzyża, na którym umarł Jezus. Relikwie miały strzec królewicza w obcym kraju.
Polscy rycerze przywitali Emeryka na granicy, a król urządził na jego cześć wielkie polowanie. Zagrały rogi, zaszczekały psy i myśliwi ruszyli w stronę najwyższych gór.
Wtedy Emeryk zobaczył jelenia. Ogromnego, z porożem rozłożystym jak korona dębu. Królewicz pognał za nim sam, przez wykroty i paprocie, aż koń zaczął się potykać ze zmęczenia. Jeleń w końcu zaplątał poroże w gęstwinę i stanął. Emeryk sięgnął po strzałę, napiął łuk…
…i opuścił go. Jeleń odwrócił łeb, a między jego rogami jaśniał krzyż — tak jasno, że królewicz musiał zasłonić oczy. Kiedy znów spojrzał, zwierzęcia już nie było.
Emeryk uklęknął w mchu i przysiągł, że w tym miejscu stanie klasztor, a w nim zostaną relikwie od ojca. Dotrzymał słowa. Szczyt nazwano Świętym Krzyżem, a całe pasmo — Górami Świętokrzyskimi. Jeleń z krzyżem w porożu do dziś jest symbolem tych gór.
Co mówi historia
Emeryk to postać prawdziwa — syn pierwszego króla Węgier, Stefana, czczony jako święty. Opowieść o jego wizycie na Łysej Górze spisał w XV wieku Jan Długosz i to on związał fundację klasztoru z Bolesławem Chrobrym. Dzisiejsi historycy uważają, że opactwo benedyktynów powstało później, w XII wieku, najpewniej z fundacji Bolesława Krzywoustego.
Pewne jest jedno: relikwie Drzewa Krzyża Świętego są w klasztorze od średniowiecza i to od nich wzięła się nazwa góry, a potem całego regionu. Jeleń z krzyżem w porożu jest w logo Świętokrzyskiego Parku Narodowego, a złoty podwójny krzyż — w herbie województwa świętokrzyskiego.
Gdzie to zobaczyć
Klasztor na Świętym Krzyżu, z kaplicą relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Na szczyt wchodzi się z Huty Szklanej albo Drogą Królewską z Nowej Słupi — szczegóły w rozdziale przewodnika Łysa Góra i Święty Krzyż.
Dla dzieci: wypatrujcie jelenia z krzyżem — jest na tablicach i w logo parku narodowego, na pamiątkach i pocztówkach. Kto pierwszy znajdzie trzy?