Dwie siostry z zamku na Łysicy i źródełko świętego Franciszka
Legenda o zamku na najwyższym szczycie Gór Świętokrzyskich, zazdrosnej siostrze, piorunie i łzach, z których popłynęło źródełko leczące oczy.
Dawno temu na szczycie Łysicy stał zamek — z dachem krytym złotą blachą, która lśniła nad puszczą jak drugie słońce. Mieszkały w nim dwie siostry.
Młodsza, Agata, była cicha i dobra. Kochała las i ptaki — przylatywały do jej okna, a ona karmiła je okruszkami prosto z ręki. Starsza, Jadwiga, nudziła się w pustych komnatach. Chciała muzyki, tańców i gości.
Pewnego dnia pod zamek przyjechał młody rycerz i poprosił o gościnę. Jadwiga zakochała się w nim od pierwszego spojrzenia, a on w niej. Agata wolała swoje ptaki i leśne ścieżki, więc zostawiała ich samych.
Jadwidze to jednak nie wystarczało. Chciała, żeby zamek należał tylko do niej i do rycerza. Pewnej nocy razem uknuli straszny plan: pozbyć się Agaty. Ale gdy rycerz zakradł się o świcie do jej komnaty, posłanie było puste — dziewczyna już dawno pobiegła do lasu witać dzień.
Wtedy Jadwiga przygotowała dzban miodu, do którego dosypała trucizny, i czekała na powrót siostry. Agata była już blisko zamku, kiedy niebo nagle poczerniało. Uderzył piorun — prosto w zamkową wieżę. Huk był taki, że zatrzęsła się cała góra, a zamek rozsypał się na tysiące kamieni.
Agata długo chodziła wśród głazów i płakała. Jej łzy wyżłobiły ślady w kamieniach, a potem spłynęły w dół zbocza i u stóp góry zamieniły się w źródełko. Mówią, że jego woda leczy chore oczy.
Co mówi historia
Na Łysicy nigdy nie stał żaden zamek — ale gołoborze pod szczytem rzeczywiście wygląda jak ruiny rozsypanej budowli. To bloki piaskowca kwarcytowego, rozsadzone przez mróz pod koniec epoki lodowcowej.
Źródełko jest prawdziwe. Na początku szlaku ze Świętej Katarzyny stoi kapliczka św. Franciszka, a obok bije źródło. Pierwszą kaplicę postawili tu bernardyni w 1641 roku; obecna, drewniana, pochodzi z XIX wieku. Tradycja przypisuje jego wodzie moc leczenia oczu — wielu turystów do dziś przemywa nią twarz.
Gdzie to zobaczyć
Kapliczka i źródełko są kilkaset metrów od parkingu w Świętej Katarzynie, na czerwonym szlaku na Łysicę. Gołoborze widać tuż pod szczytem. Całą trasę opisujemy w rozdziale Łysica.
Dla dzieci: przy źródełku sprawdźcie, czy woda jest zimna nawet w upał — i dlaczego tak jest.