Sprawdź terminy
Przewodnik · Historia i kultura

Karczówka — klasztor na wzgórzu nad Kielcami

Biały klasztor wśród sosen, figura św. Barbary wyrzeźbiona z bryły rudy ołowiu i taras z widokiem na Kielce. Spokojna godzina z dala od miejskiego ruchu.

Na zachodnim skraju Kielc, ponad dachami bloków i ulic, wyrasta zalesione wzgórze. Na jego szczycie stoją białe mury klasztoru z wieżą zwieńczoną barokowym hełmem. Zbudowano go jako podziękowanie — za to, że zaraza ominęła miasto. A wzgórze, na którym stoi, przez stulecia drążyli górnicy w poszukiwaniu rudy ołowiu.

Karczówka to miejsce, w którym miasto nagle cichnie. Wchodzisz między sosny, mijasz stare mury i po kilku minutach patrzysz na Kielce z góry. W kaplicy św. Barbary czeka tymczasem coś niezwykłego: święta wyrzeźbiona z bryły ciężkiego, szarego minerału.

Dlaczego warto

  • Zabytkowy zespół klasztorny z pierwszej połowy XVII wieku, wpisany do rejestru zabytków.
  • Figura św. Barbary wyrzeźbiona z galeny, czyli rudy ołowiu — zaliczana do najwybitniejszych dzieł XVII-wiecznej rzeźby w Polsce.
  • Punkt widokowy na Kielce i pasma Gór Świętokrzyskich.
  • Wzgórze jest rezerwatem przyrody — sosnowy las ze śladami dawnego górnictwa.
  • Wstęp na teren klasztoru jest bezpłatny.

Klasztor z wdzięczności

Na początku lat 20. XVII wieku Polskę nawiedziła zaraza. Biskup krakowski Marcin Szyszkowski, do którego należały wówczas Kielce, ślubował, że jeśli miasto zostanie oszczędzone, wzniesie świątynię ku czci św. Karola Boromeusza — patrona chroniącego przed morowym powietrzem. Kielce ominęła epidemia, a biskup dotrzymał słowa. Kościół na Karczówce powstał w latach 1624–1628, a w latach 1629–1631 dobudowano klasztor, który objęli bernardyni.

Zakonnicy mieszkali tu ponad dwieście lat. Klasztor przetrwał potop szwedzki, choć został wtedy ograbiony. Bernardyni wspierali powstańców styczniowych i w 1864 roku władze carskie skasowały klasztor. W 1957 roku opiekę nad nim przejęli pallotyni, którzy gospodarują tu do dziś i prowadzą m.in. rekolekcje. Jubileusz 400-lecia klasztoru obchodzono w latach 2023–2024.

Święta Barbara z rudy ołowiu

Najcenniejszym skarbem Karczówki jest figura św. Barbary, patronki górników, ustawiona w ołtarzu kaplicy. Wyrzeźbiono ją w XVII wieku z galeny — rudy ołowiu wydobytej w okolicy wzgórza. To przypomnienie, że wzgórze było kolebką kieleckiego górnictwa: na jego stokach do dziś widać ślady dawnych szybów i szczelin, którymi wybierano rudę.

Kto wyrzeźbił figurę — tego nie wiadomo na pewno. Historycy sztuki wskazywali kilku możliwych autorów, ale żadna atrybucja nie jest przesądzona.

Rezerwat i widok na miasto

Wzgórze porasta stary las sosnowy, chroniony jako rezerwat krajobrazowy — to on tworzy zielone otoczenie klasztoru. Z tarasu widokowego przy klasztorze rozciąga się panorama Kielc, a przy dobrej przejrzystości powietrza widać dalsze pasma Gór Świętokrzyskich.

Z Karczówki startuje czerwony szlak do Chęcin (ok. 18 km), który prowadzi m.in. obok Jaskini Raj i kończy się na rynku w Chęcinach, u stóp zamku. Ambitni mogą potraktować klasztor jako początek całodniowej wędrówki.

Ciekawostki i legendy

  • Cudowne znalezisko — według przekazów galenę na figurę znalazł w 1646 roku miejscowy górnik Hilary Mała. Podania mówią o niezwykłych okolicznościach tego znaleziska.
  • Barbórka na Karczówce — w grudniu, w okolicach górniczego święta, odprawiane są tu msze w intencji górników.
  • Królewski gość — klasztor odwiedził król Stanisław August Poniatowski.

Dla kogo

Dla seniorów i par szukających spokojnego spaceru. Dla miłośników zabytków sakralnych i historii górnictwa. Dla rodzin — jako krótki przystanek w drodze do innych atrakcji Kielc.

Ile czasu

  • Klasztor, kaplica i taras: ok. 1 godziny.
  • Ze spacerem po rezerwacie: 1,5–2 godziny.
  • Szlakiem do Chęcin: cały dzień.

Wskazówki praktyczne

  • To czynny klasztor — w kościele zachowajcie ciszę i stosowny strój.
  • Godziny otwarcia terenu i kościoła sprawdźcie przed wyjazdem na portalu swietokrzyskie.travel.
  • Wygodne buty przydadzą się na leśne ścieżki rezerwatu.
  • Najpiękniej: jesienią, gdy las wokół klasztoru się przebarwia, i o zachodzie słońca na tarasie.

Jak dojechać

Z glampingu na Karczówkę jedzie się ok. 65 minut przez Kielce. Klasztor leży w południowo-zachodniej części miasta — w nawigacji wpiszcie „Klasztor na Karczówce”. Wizytę łatwo połączyć z Pałacem Biskupów Krakowskich w centrum, Kadzielnią albo ogrodem botanicznym, który leży w tej samej części miasta.

Następny rozdziałPałac Biskupów Krakowskich — „kielecki Wawel”

Baza wypadowa

65 minut od naszych kopuł

Dzień na szlaku, wieczór przy ognisku, noc w kopule pod gwiazdami. Dwie kopuły na półtora hektara zieleni pod Ostrowcem Świętokrzyskim — w środku regionu.

Sprawdź wolne terminyZobacz glamping