Pałac Biskupów Krakowskich — „kielecki Wawel”
Wczesnobarokowa rezydencja z czasów Wazów z malowanymi stropami, galerią polskiego malarstwa i ogrodem włoskim. Serce Kielc i siedziba Muzeum Narodowego.
Na wzgórzu w samym środku Kielc, obok katedry, stoi pałac z czterema wieżami i arkadową loggią. Wygląda, jakby przeniesiono go z innej epoki — i tak właśnie jest. Od blisko czterystu lat to ten sam budynek, wzniesiony dla biskupów krakowskich, którzy byli wówczas panami Kielc. Historyk sztuki Stanisław Lorentz nazwał go „kieleckim Wawelem”.
Wejdziesz tu do sal, w których nad głową wiszą malowane stropy z XVII wieku, a z okien widać ogród ułożony tak jak w dawnych inwentarzach. To miejsce, w którym historia nie jest opowiadana z tablic, tylko otacza cię ze wszystkich stron.
Dlaczego warto
- Uważany za najlepiej zachowaną w Polsce rezydencję z czasów Wazów.
- Oryginalne XVII-wieczne wnętrza z malowanymi stropami z warsztatu Tomasza Dolabelli, nadwornego malarza Wazów.
- Galeria polskiego malarstwa i rzemiosła artystycznego.
- Ogród włoski za pałacem, z bezpłatnym wstępem.
- Razem z sąsiednią katedrą — Pomnik Historii.
Rezydencja biskupa Zadzika
Pałac zbudowano z inicjatywy Jakuba Zadzika, biskupa krakowskiego i kanclerza wielkiego koronnego. Główny korpus wzniesiono od 1637 roku; źródła podają zakończenie prac na 1641 lub 1644 rok. Kto zaprojektował budynek — nie wiadomo; badacze wymieniają kilku architektów działających wtedy na dworze Wazów. W XVIII wieku dobudowano dwa skrzydła boczne, a pałac stanął między dziedzińcem a ogrodem.
Biskupi rezydowali tu do 1789 roku, gdy Sejm Czteroletni przejął ich dobra na rzecz państwa. Potem budynek służył wojsku, urzędom i administracji carskiej. W latach 1816–1826 w jednym ze skrzydeł działała Szkoła Akademiczno-Górnicza założona przez Stanisława Staszica — uznawana za pierwszą uczelnię techniczną w Polsce. W 1914 roku w pałacu kwaterował Józef Piłsudski ze sztabem Legionów. Od 1971 roku mieści się tu muzeum.
Co zobaczycie w środku
Wnętrza zabytkowe z XVII i XVIII wieku to najważniejsza część zwiedzania. W salach na piętrze zachowała się znaczna część oryginalnego wystroju: stropy ramowe z obrazami z warsztatu Dolabelli, polichromowane stropy belkowe, marmurowe portale i kominki. W Izbie Stołowej Górnej biegnie fryz z portretami biskupów krakowskich.
Galeria Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej w skrzydle północnym prezentuje ponad 250 obrazów od XVII do połowy XX wieku. W pałacu urządzono też Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego z pamiątkami legionowymi oraz gabinet numizmatyczny.
Ogród włoski
Za pałacem, na skarpie, leży ogród włoski. W latach 2002–2003 przywrócono mu układ opisany w XVII- i XVIII-wiecznych inwentarzach: geometryczne kwatery, jabłonie i alejki obsadzone grabami i lipami. Wstęp jest bezpłatny, a ogród to dobre miejsce na odpoczynek po zwiedzaniu.
Ciekawostki i legendy
- Posłowie na fasadzie — na elewacji pałacu stały kiedyś figury posłów szwedzkich i moskiewskich. Usunięto je w XIX wieku przy przebudowie na urząd gubernialny; podczas niedawnej renowacji na fasadę wróciły ich kopie.
- Wieże bez hełmów — w czasie tej samej przebudowy wieże straciły hełmy i dostały płaskie daszki. Hełmy odtworzono dopiero w okresie międzywojennym.
Dla kogo
Dla miłośników historii, sztuki i architektury. Dla seniorów — zwiedzanie bez forsownych podejść. Dla rodzin ze starszymi dziećmi, które lubią „prawdziwe” zamkowe wnętrza. I na deszczowy dzień w Kielcach.
Ile czasu
- Wnętrza zabytkowe: ok. 1 godziny.
- Z galerią malarstwa i ogrodem: 2–2,5 godziny.
Wskazówki praktyczne
- Ceny i godziny sprawdźcie na stronie muzeum.
- Ogród włoski ma osobne godziny i bywa czasowo zamykany na czas sezonowych oprysków.
- Remont murów: w lipcu 2026 roku rozpoczął się remont murów otaczających pałac od strony ulic Kapitulnej i Zamkowej oraz muru oporowego ogrodu włoskiego; prace zaplanowano na ok. siedem miesięcy. Przed wizytą sprawdźcie komunikaty muzeum.
- Wirtualny spacer po pałacu jest dostępny na stronie muzeum — dobry sposób, by przygotować dzieci do wizyty.
Jak dojechać
Z glampingu do centrum Kielc jedzie się ok. 65 minut. Pałac stoi przy Placu Zamkowym, tuż obok katedry. To samo muzeum prowadzi też pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku, ok. 20 km od Kielc. Tego samego dnia warto zajrzeć na Karczówkę albo do rezerwatu Kadzielnia.