Sandomierz — zamek, podziemia i lessowe wąwozy
Starówka na wzgórzu nad Wisłą: zamek królewski, Brama Opatowska z tarasem, kupieckie piwnice pod rynkiem i Wąwóz Królowej Jadwigi. Pomysł na cały dzień.
Do Sandomierza wchodzi się przez bramę. Dosłownie — Brama Opatowska od ponad sześciuset lat wpuszcza przybyszów na wzgórze, na którym stoi stare miasto. Za nią pochyły rynek, ratusz z attyką, kamieniczki, a dalej skarpa, z której widać szeroką dolinę Wisły.
To miasto ma kilka pięter. Na górze — zamek, katedra, kościoły. Pod rynkiem — labirynt dawnych piwnic kupieckich. A obok, w lessowych zboczach, wąwozy tak głębokie, że w lecie robi się w nich zielony półmrok. Jeden dzień to mało, ale wystarczy, żeby się zakochać.
Dlaczego warto
- Stare miasto na wzgórzu nad Wisłą, z zabytkami od średniowiecza po barok.
- Taras widokowy na Bramie Opatowskiej — panorama starówki i Wisły.
- Podziemna Trasa Turystyczna: dawne piwnice kupieckie pod rynkiem, także na deszczowy dzień.
- Zamek Królewski z muzeum i Wąwóz Królowej Jadwigi na spacer w cieniu.
- Starówka znana z serialu „Ojciec Mateusz”.
Zamek nad Wisłą
Gotycki zamek zbudował w XIV wieku Kazimierz Wielki, w miejscu wcześniejszego grodu. W XVI wieku, za Zygmunta Starego, przebudowano go na renesansową rezydencję. W 1656 roku, w czasie potopu, wycofujący się Szwedzi wysadzili zamek — ocalało tylko skrzydło zachodnie, które pod koniec XVII wieku odbudował Jan III Sobieski. To ono stoi do dziś.
Po rozbiorach zaborcy urządzili w zamku więzienie. Działało aż do 1959 roku. Potem przez wiele lat trwał remont, a w 1986 roku zamek przekazano muzeum. Na wystawach stałych i czasowych zobaczycie m.in. zbiory archeologiczne z okolic Sandomierza, dawne monety i sztukę regionu.
Brama Opatowska i Stare Miasto
Brama Opatowska powstała w drugiej połowie XIV wieku, za czasów Kazimierza Wielkiego, jako część murów miejskich. W XVI wieku ją podwyższono i zwieńczono renesansową attyką. To jedyna zachowana z dawnych bram miasta. Na górze jest taras widokowy, z którego widać dachy starówki i Wisłę.
Z bramy w dół prowadzi ulica Opatowska do rynku z gotycko-renesansowym ratuszem. Warto przejść też przez Ucho Igielne — wąską Furtę Dominikańską w murach — i zejść w stronę ceglanego, późnoromańskiego kościoła św. Jakuba z połowy XIII wieku.
Miasto pod miastem
Pod rynkiem kryją się kupieckie piwnice, drążone od średniowiecza w miękkim lessie. W latach 60. XX wieku zapadające się grunty zaczęły zagrażać starówce. Piwnice zabezpieczono metodami górniczymi i połączono korytarzami, a w 1977 roku otwarto Podziemną Trasę Turystyczną. Ma ok. 470 m i schodzi na głębokość kilkunastu metrów. Zwiedza się ją z przewodnikiem w ok. 40 minut.
Wąwóz Królowej Jadwigi
Kilkaset metrów od rynku zaczyna się wąwóz lessowy, wyżłobiony przez wodę spływającą po zboczu. Ma niecałe pół kilometra długości, a nazwą nawiązuje do królowej Jadwigi. Korzenie drzew wiją się po ścianach, korony zamykają się nad głowami. Dobra odskocznia od zatłoczonego rynku.
Ciekawostki i legendy
- Halina Krępianka — według legendy dziewczyna wprowadziła Tatarów do podziemnych korytarzy, w których zginęła razem z nimi, ratując miasto. Jej historię przypominają podczas zwiedzania trasy podziemnej.
- Rękawiczki królowej — z królową Jadwigą wiąże się opowieść o saniach, które utknęły w zaspach w okolicach Sandomierza. Według legendy chłopi ze Świątnik wydobyli je ze śniegu, a królowa w podzięce zwolniła wieś z poddaństwa i podarowała wójtowi rękawiczki. Rękawiczki, uważane za pamiątkę po królowej, przechowuje dziś Muzeum Diecezjalne.
- Wielka ucieczka — 10 marca 1945 roku z więzienia na zamku uciekło 126 osób, głównie żołnierzy podziemia niepodległościowego.
- Ojciec Mateusz — od 2008 roku na sandomierskiej starówce kręcony jest serial z Arturem Żmijewskim w roli księdza-detektywa.
Dla kogo
Dla wszystkich. Rodziny z dziećmi docenią podziemia i taras na bramie, pary — wieczór na rynku i wąwozy, seniorzy — spokojne zwiedzanie zamku i kościołów. Podziemia i muzeum ratują dzień, gdy pada.
Ile czasu
- Szybko: brama, rynek i podziemia — ok. 2–3 godziny.
- Spokojnie: z zamkiem, wąwozem i obiadem — cały dzień.
Wskazówki praktyczne
- Bilety i godziny — każda atrakcja ma własne; aktualne ceny i godziny na stronach zamku (zamek-sandomierz.pl), podziemi (sandomierskiepodziemia.eu) i na sandomierz.travel.
- Parkowanie: centrum jest objęte strefą płatnego parkowania, a miasto prowadzi też płatne parkingi; aktualne zasady na stronie urzędu miasta.
- Buty: wygodne — starówka leży na wzgórzu, ulice są strome i brukowane.
- W podziemiach jest chłodniej niż na zewnątrz — latem przyda się bluza.
- Najspokojniej: poza wakacyjnymi weekendami, rano.
Jak dojechać
Z glampingu do Sandomierza jedzie się ok. 45 minut (ok. 48 km), przez Opatów, dalej drogami krajowymi nr 9 i 77. W drodze łatwo zatrzymać się w Opatowie albo zahaczyć o Krzyżtopór. Brama Opatowska stoi na północnym skraju starówki.