Sprawdź terminy
Przewodnik · Zamki, warownie i miasta z historią

Nowa Słupia — Park Legend, dymarki i Droga Królewska

Lot na miotle nad Łysogórami, piece starożytnych hutników sprzed dwóch tysięcy lat i kamienny pielgrzym na drodze na Święty Krzyż. Dzień pełen legend.

U stóp Łysej Góry leży miasteczko, w którym historia i baśń mieszkają po sąsiedzku. Dwa tysiące lat temu dymiły tu setki glinianych pieców, w których ludzie wytapiali żelazo. Kilkaset lat temu tą samą doliną szli na Święty Krzyż pielgrzymi i królowie. A przy leśnej drodze do klasztoru od dawna klęczy kamienny pielgrzym, który — jak mówi legenda — powoli, ziarnko po ziarnku, zbliża się do celu.

Nowa Słupia to nie jedna atrakcja, tylko kilka miejsc w zasięgu krótkiego spaceru. Rano możesz polecieć na wirtualnej miotle nad Łysogórami, po południu zobaczyć prawdziwe piece starożytnych hutników, a na koniec dnia ruszyć lasem w stronę klasztoru. To dobry plan także na deszczowy dzień.

Dlaczego warto

  • Park Legend: kilkanaście świętokrzyskich legend opowiedzianych multimedialnie i wirtualny lot na miotle.
  • Muzeum Starożytnego Hutnictwa z reliktami 45 pieców sprzed niemal dwóch tysięcy lat, w miejscu, gdzie je znaleziono.
  • Odtworzona osada z epoki żelaza tuż obok muzeum.
  • Początek Drogi Królewskiej na Święty Krzyż i kamienna figura pielgrzyma.
  • Ok. 20 minut jazdy z glampingu — łatwo zmieścić w planie nawet krótkiego pobytu.

Park Legend — co to właściwie jest

Oficjalna nazwa brzmi Park Dziedzictwa Gór Świętokrzyskich „Łysa Góra”, ale wszyscy — łącznie z samym obiektem — mówią po prostu Park Legend. To całoroczne centrum multimedialne prowadzone przez gminę Nowa Słupia i Regionalną Organizację Turystyczną Województwa Świętokrzyskiego. Działa od sierpnia 2023 roku.

Budynek z zewnątrz obłożono drewnem, które ma przypominać jodłową puszczę, a wokół ułożono kamienie nawiązujące do gołoborzy. W środku czeka ścieżka przez sale, w których za pomocą filmów i efektów świetlnych opowiedziano 13 świętokrzyskich legend — o czarownicach, diabłach, zbójnikach, ukrytych skarbach i duchach zamków. Najwięcej emocji budzi symulator lotu na miotle: w goglach VR oglądacie Góry Świętokrzyskie z lotu ptaka. Zwiedzanie trwa niespełna godzinę, a wejścia odbywają się o wyznaczonych porach.

Muzeum Starożytnego Hutnictwa i osada z epoki żelaza

W pierwszych wiekach naszej ery Góry Świętokrzyskie były jednym z największych ośrodków wytopu żelaza w ówczesnej Europie leżącej poza granicami Cesarstwa Rzymskiego. Żelazo wytapiano w prostych, jednorazowych piecach zwanych dymarkami. Gdy przy drodze na Święty Krzyż archeolodzy odsłonili pozostałości takich pieców, postanowiono chronić je na miejscu. Tak powstało muzeum, otwarte w 1960 roku i noszące dziś imię Mieczysława Radwana — jednego z badaczy, którzy odkrywali tę historię.

Pod dachem pawilonu oglądacie relikty 45 pieców na stanowisku archeologicznym, a nowoczesna, multimedialna część muzeum, oddana do użytku w 2021 roku, opowiada o żelazie multimedialnie — od meteorytów po scenki z życia „barbarzyńców” i Rzymian. Obok leży Centrum Kulturowo-Archeologiczne: odtworzona osada z chatami i warsztatami, wzorowanymi na znaleziskach archeologicznych.

Dymarki Świętokrzyskie

Co roku w sierpniu Nowa Słupia zamienia się w obozowisko starożytnych hutników. Dymarki Świętokrzyskie odbywają się od 1967 roku, a impulsem do ich zorganizowania były badania archeologów i metalurgów nad starożytnym hutnictwem w Górach Świętokrzyskich. Można zobaczyć wytop żelaza w odtworzonych piecach, pokazy dawnych rzemiosł i inscenizacje z udziałem „Rzymian” i „barbarzyńców”. Termin i program każdej edycji ogłaszają organizatorzy, m.in. muzeum.

Droga Królewska i kamienny pielgrzym

Z Nowej Słupi na szczyt Łysej Góry prowadzi niebieski szlak. Jego mniej więcej dwukilometrowy odcinek w Świętokrzyskim Parku Narodowym nazywa się Drogą Królewską — tradycja łączy tę nazwę z pielgrzymkami polskich władców do relikwii Krzyża Świętego, m.in. Władysława Jagiełły. Do dziś wierni przechodzą tędy drogą krzyżową z Nowej Słupi do klasztoru.

Przy początku drogi, nieopodal wejścia do parku narodowego, klęczy kamienna figura pielgrzyma, nazywanego Emerykiem. Kiedy powstała, nie wiadomo na pewno. Więcej o celu wędrówki przeczytacie w rozdziale Łysa Góra i Święty Krzyż.

Ciekawostki i legendy

  • Pokuta Emeryka — według legendy pyszny rycerz postanowił przejść drogę do klasztoru na kolanach. Gdy usłyszał dzwony, oznajmił, że biją na jego cześć — i w tej samej chwili zamienił się w kamień. Co roku przesuwa się o ziarnko piasku w stronę klasztoru. Gdy dotrze do bramy, skończy się jego pokuta, ale i świat.
  • Królewicz z legendy — imię pielgrzyma łączy się z węgierskim królewiczem Emerykiem, któremu tradycja przypisuje przekazanie relikwii Krzyża Świętego benedyktynom z Łysej Góry. Historycy podchodzą do tej opowieści ostrożnie.
  • Miasto po przerwie — Nowa Słupia miała prawa miejskie od 1351 do 1869 roku i odzyskała je 1 stycznia 2019 roku.

Dla kogo

Dla rodzin z dziećmi — Park Legend i osada z epoki żelaza to gotowy plan na pół dnia. Dla miłośników historii i archeologii. Dla wszystkich na deszczowy dzień: obie główne atrakcje są pod dachem.

Ile czasu

  • Park Legend: ok. 1 godziny.
  • Muzeum z osadą: 1,5–2 godziny.
  • Z wejściem Drogą Królewską na Święty Krzyż: cały dzień.

Wskazówki praktyczne

  • Park Legend ma wejścia o ustalonych godzinach — przyjdźcie ok. 10 minut wcześniej. Rezerwacje przyjmowane są dla grup zorganizowanych (powyżej 10 osób).
  • Ceny i godziny sprawdźcie przed wyjazdem na stronach Parku Legend i muzeum.
  • Psy mogą zostać na terenie wokół Parku Legend, ale nie wejdą do budynku.
  • Na Drogę Królewską potrzebny jest bilet do Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
  • Na Dymarki przyjedźcie wcześnie — to najbardziej zatłoczony weekend w miasteczku.

Jak dojechać

Z glampingu do Nowej Słupi jedzie się ok. 20 minut. Park Legend (ul. Benedyktyńska 6) i Muzeum Starożytnego Hutnictwa (ul. Świętokrzyska 59) leżą blisko siebie, przy drodze na Święty Krzyż, więc auto wystarczy zostawić raz. Ten dzień dobrze połączyć z wejściem na Łysą Górę albo z wizytą w Świętokrzyskim Parku Narodowym.

Następny rozdziałKarczówka — klasztor na wzgórzu nad Kielcami

Baza wypadowa

20 minut od naszych kopuł

Dzień na szlaku, wieczór przy ognisku, noc w kopule pod gwiazdami. Dwie kopuły na półtora hektara zieleni pod Ostrowcem Świętokrzyskim — w środku regionu.

Sprawdź wolne terminyZobacz glamping