Dąb Bartek — jedno z najsłynniejszych drzew w Polsce
Ma kilkaset lat, konary na stalowych podporach i legendę o skarbie Sobieskiego. Jak naprawdę jest z wiekiem Bartka i w jakiej jest dziś formie.
Przy drodze z Zagnańska do Samsonowa, na zboczu nad doliną Bobrzy, rośnie dąb, o którym słyszał chyba każdy w regionie. Pień ma tak gruby, że trzeba kilku dorosłych, żeby go objąć, a ciężkie konary podtrzymują stalowe podpory, jak laski u starszego pana.
Bartek nie jest — jak się okazuje — tak stary, jak przez dziesięciolecia sądzono. A jednak wciąż jest jednym z najsłynniejszych drzew w Polsce. Stoi tu od czasów, gdy Polską rządzili Piastowie, przetrwał pożar, uderzenie pioruna i wichury, i wciąż co wiosnę wypuszcza liście.
Dlaczego warto
- Jeden z najstarszych i najsłynniejszych dębów w Polsce, pomnik przyrody od lat 50. XX wieku.
- Już w 1934 roku jury pod przewodnictwem prof. Władysława Szafera uznało go za najokazalsze drzewo ówczesnej Polski.
- Legendy o królach i ukrytych skarbach.
- Krótka, łatwa wizyta — dobra dla wszystkich, także dla osób starszych.
- Kilka minut od ruin huty w Samsonowie.
Ile naprawdę ma lat?
Tu trzeba być uczciwym. W okresie międzywojennym wiek Bartka szacowano nawet na 1200 lat i ta liczba długo powtarzała się w podręcznikach. Badania przeprowadzone w XX i XXI wieku dały jednak znacznie skromniejsze wyniki: w 1992 roku Cezary Pacyniak w publikacji „Najstarsze drzewa w Polsce” oszacował go na 654 lata, a późniejsze szacunki mówią o ok. 645–670 latach. Dziś najczęściej podaje się, że Bartek ma ok. 650–700 lat.
Dokładnie policzyć słojów się nie da, bo środek pnia jest wypróchniały. Dlatego wszystkie liczby to szacunki — ale nawet te najostrożniejsze oznaczają, że dąb kiełkował w średniowieczu.
Olbrzym pod opieką
Bartek ma ok. 28,5 m wysokości, a obwód pnia przy ziemi przekracza 13 m. W 1829 roku miał czternaście konarów głównych, w 2008 roku — już tylko osiem. Konary podtrzymują stalowe podpory, które w 1997 roku zastąpiły drewniane.
Historia drzewa to długa lista ran i kuracji. Na początku XX wieku ucierpiał w pożarze pobliskich zabudowań. W 1920 roku dziuplę w pniu zalano cementem; w 1978 roku plombę usunięto i zastąpiono nowocześniejszym wypełnieniem, zamaskowanym korą. W 1991 roku w dąb uderzył piorun. Wichury dawały mu się we znaki m.in. w 2021 roku, a w czerwcu 2025 roku podczas burzy odłamał się fragment jednego z konarów.
Stan zdrowia — bez upiększeń
Bartek żyje, ale jest drzewem w podeszłym wieku i bardzo kruchym. Wnętrze pnia i konarów niszczy brunatna zgnilizna wywoływana przez grzyby nadrzewne. Warstwa zdrowego drewna ma w niektórych miejscach zaledwie kilka centymetrów grubości. Konar, który złamał się w czerwcu 2025 roku, okazał się w środku spróchniały.
Opiekuje się nim Nadleśnictwo Zagnańsk. Drzewo jest stale monitorowane i ma instalację odgromową, a podpory i odciągi są konserwowane według zaleceń ekspertów. W 2025 roku leśnicy zapowiedzieli też m.in. przycięcie uszkodzonego konaru, badania wnętrza pnia i instalację nawadniającą na czas suszy. Wyhodowano również kilkaset klonów — genetycznych „potomków” Bartka — żeby jego linia przetrwała niezależnie od losu samego drzewa.
Ciekawostki i legendy
- Skarb Sobieskiego — według legendy Jan III Sobieski, wracając spod Wiednia, odpoczywał pod Bartkiem i zostawił w jego dziupli szablę i butelkę wina. Inna wersja mówi o skarbach ukrytych przez króla i Marysieńkę. Żadna z tych opowieści nie ma potwierdzenia w źródłach historycznych.
- Królewskie odpoczynki — miejscowa tradycja dopisuje do historii Bartka kolejnych władców, którzy mieli odpoczywać w jego cieniu. To również legendy, bez potwierdzenia w źródłach.
Dla kogo
Dla rodzin z dziećmi — krótki spacer i drzewo, które robi wrażenie nawet na najmłodszych. Dla seniorów, którzy pamiętają Bartka ze szkolnych wycieczek. Dla par i fotografów — najładniej wiosną, gdy pojawiają się liście, i jesienią.
Ile czasu
- Na miejscu: 30–60 minut.
- Razem z ruinami huty w Samsonowie: ok. 1,5–2 godzin.
- Cały dzień w tej części regionu: dołóżcie Centrum Geoedukacji albo Kadzielnię w Kielcach.
Wskazówki praktyczne
- Drzewo jest ogrodzone i ogląda się je zza ogrodzenia. Nie przechodźcie na drugą stronę — dąb jest chroniony, a jego konary są kruche.
- Parking: przy drodze wojewódzkiej nr 750; w 2023 roku gmina modernizowała parking i otoczenie dębu.
- Uwaga na drogę — dąb rośnie tuż przy drodze wojewódzkiej, pilnujcie dzieci.
Jak dojechać
Z glampingu do Bartka jedzie się ok. 60 minut. Dąb rośnie w Bartkowie koło Zagnańska, przy drodze wojewódzkiej nr 750 z Zagnańska do Samsonowa — trudno go przeoczyć. Po wizycie podjedźcie kilka minut dalej, do ruin huty „Józef” w Samsonowie.