Święta Katarzyna — wieś u stóp Łysicy
Klasztor bernardynek, kaplica z podpisem młodego Żeromskiego i galeria minerałów na skraju Puszczy Jodłowej. Warto zostać tu dłużej niż na start szlaku.
Większość turystów zna Świętą Katarzynę tylko z parkingu. Zostawiają auto, mijają klasztorny mur i znikają w lesie w drodze na szczyt. A szkoda, bo ta wieś u stóp najwyższej góry regionu ma własną historię — dłuższą niż niejedno miasto.
Zatrzymaj się na chwilę. Za murem od ponad pięciu stuleci trwa życie zakonne, przy cmentarzu stoi kapliczka, na której tynku podpisał się młody Stefan Żeromski, a dookoła szumi puszcza, której ten pisarz nadał imię. Święta Katarzyna to nie tylko brama do lasu — to miejsce, w którym góry zaczynają opowiadać.
Dlaczego warto
- Klasztor sióstr bernardynek z kościołem św. Katarzyny, o metryce sięgającej XV wieku.
- Kapliczka, na której jako gimnazjalista podpisał się Stefan Żeromski.
- Galeria minerałów i skamieniałości z pracownią krzemienia pasiastego.
- Start czerwonego szlaku na Łysicę i wejście do Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
- Cisza i las — Puszcza Jodłowa zaczyna się tuż za ostatnimi domami.
Klasztor za murem
Historia wsi zaczyna się od pustelników i kościoła pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej. W drugiej połowie XV wieku biskup krakowski Jan Rzeszowski przyczynił się do osadzenia tu bernardynów, czyli franciszkanów obserwantów. Zakonnicy gospodarowali w Świętej Katarzynie przez ponad trzy stulecia. Na początku XIX wieku zastąpiły ich siostry bernardynki i to one żyją za klasztornym murem do dziś.
To klasztor klauzurowy — siostry prowadzą życie kontemplacyjne, więc wnętrza klasztoru pozostają zamknięte dla zwiedzających. Warto jednak przejść wzdłuż muru i zobaczyć bryłę zabudowań na tle lasu. Nieczęsto zdarza się, żeby wejście do parku narodowego prowadziło obok kilkusetletniego klasztoru.
Kapliczka z podpisem Żeromskiego
Przy cmentarzu, na drodze w stronę Łysicy, stoi niewielka murowana kaplica. Na jej tynku swoje nazwisko wyrył młody Stefan Żeromski, wtedy uczeń kieleckiego gimnazjum, razem ze szkolnym kolegą. Obok kaplicy są groby powstańców styczniowych i partyzantów z czasów II wojny światowej.
Żeromski wychował się w tych stronach i wielokrotnie do nich wracał w swojej prozie. To on wprowadził do literatury określenie „puszcza jodłowa” — dziś Puszczą Jodłową nazywa się jodłowo-bukowe lasy porastające Łysogóry, chronione w Świętokrzyskim Parku Narodowym. Czytając go po spacerze po Świętej Katarzynie, łatwo zrozumieć, skąd brał te opisy.
Galeria minerałów
Przy ul. Kieleckiej działa prywatne muzeum — galeria minerałów i skamieniałości. Kolekcja obejmuje okazy z całego świata, ale najciekawszy dla przyjezdnych jest krzemień pasiasty, kamień charakterystyczny dla regionu. Na miejscu jest pracownia, w której się go szlifuje, i sklepik z minerałami i biżuterią.
Ciekawostki i legendy
- Pierwsze schronisko — już w 1910 roku Polskie Towarzystwo Krajoznawcze urządziło w Świętej Katarzynie schronisko, uważane za pierwsze w Górach Świętokrzyskich.
- Góra Świętej Katarzyny — tak, od nazwy wsi, bywa nazywana także sama Łysica.
- Cudowne źródełko — przy szlaku na szczyt stoi kapliczka św. Franciszka ze źródłem, któremu ludowa tradycja przypisuje moc leczenia oczu. Więcej o tym w rozdziale o Łysicy.
Dla kogo
Dla wszystkich, którzy wybierają się na Łysicę — warto doliczyć godzinę na samą wieś. Dla seniorów i par, którzy szukają spokojnego spaceru bez wspinaczki. Dla rodzin z dziećmi — galeria minerałów i krótki odcinek lasu wystarczą na udane popołudnie. Dla miłośników literatury, którzy chcą zobaczyć krajobraz Żeromskiego na żywo.
Ile czasu
- Spacer po wsi z kościołem i kaplicą: ok. 1 godziny.
- Z galerią minerałów: 1,5–2 godziny.
- Z wejściem na Łysicę: zaplanujcie większą część dnia.
Wskazówki praktyczne
- Parking: przy ul. Klasztornej, blisko początku szlaku.
- Klasztor jest klauzurowy — w jego otoczeniu zachowajcie ciszę i uszanujcie czas modlitwy sióstr.
- Galeria minerałów ma własną stronę internetową — aktualne godziny i ceny sprawdźcie przed przyjazdem.
- Wejście na szlaki parku jest biletowane — ceny i zasady na stronie Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
- Jedzenie: we wsi są restauracje i karczmy.
- Najpiękniej: w maju i w październiku, gdy puszcza jest najbardziej kolorowa.
Jak dojechać
Z glampingu do Świętej Katarzyny jedzie się ok. 45 minut, drogą nr 751 przez Nową Słupię i Bodzentyn. Po drodze miniecie ruiny zamku w Bodzentynie, a z Nowej Słupi blisko jest na Łysą Górę i Święty Krzyż — z tych trzech miejsc łatwo ułożyć cały dzień.