Sprawdź terminy
Przewodnik · Zamki, warownie i miasta z historią

Bodzentyn — ruiny zamku biskupów krakowskich

Mury biskupiej rezydencji nad doliną Psarki, gotycki kościół z ołtarzem z Wawelu i spokojne miasteczko u wrót parku. Dobry przystanek w drodze na Łysicę.

Bodzentyn wygląda jak miasteczko, w którym czas płynie wolniej. Dwa rynki, niska zabudowa, gotycki kościół i nad doliną Psarki wysokie, poszarpane mury. To pozostałość rezydencji, w której przez kilka stuleci mieszkali biskupi krakowscy.

Nie ma tu kas biletowych ani tłumów. Jest cisza, kamień i widok na zieloną dolinę. Jeśli jedziesz w Góry Świętokrzyskie od wschodu, trudno trafić na lepszy przystanek po drodze.

Dlaczego warto

  • Malownicze ruiny biskupiego zamku z XIV wieku, rozbudowanego w czasach renesansu i baroku.
  • Gotycki kościół z ołtarzem przeniesionym z katedry na Wawelu i Tryptykiem bodzentyńskim z 1508 roku.
  • Kameralne miasteczko z dwoma rynkami i drewnianą zabudową.
  • Siedziba dyrekcji Świętokrzyskiego Parku Narodowego — stąd blisko na szlaki.
  • Leży po drodze z glampingu do Świętej Katarzyny i na Łysicę.

Rezydencja biskupów

Bodzentyn powstał jako miasto biskupie. W 1355 roku biskup krakowski Bodzęta uzyskał od Kazimierza Wielkiego przywilej na założenie miasta na prawie magdeburskim. Kamienny zamek wzniósł w drugiej połowie XIV wieku biskup Florian z Mokrska, na skalistym cyplu nad doliną Psarki. Miasto otoczono wtedy murami.

Kolejni biskupi przez trzy stulecia przebudowywali siedzibę: około 1500 roku powstał tak zwany Dom Wielki, w XVI wieku zamek zyskał renesansowe krużganki i attykę, a w XVII — barokowe skrzydła i ozdobną bramę. W 1410 roku zatrzymał się tu Władysław Jagiełło, który przed wyprawą grunwaldzką pielgrzymował do klasztoru na Świętym Krzyżu.

Od spichlerza do ruiny

Znaczenie zamku zmalało, gdy biskupi zbudowali sobie nowy pałac w Kielcach. Pod koniec XVIII wieku dobra biskupie przejęło państwo, a zamek zamieniono na spichlerz i szpital wojskowy. Na początku XIX wieku budynek opuszczono i okoliczni mieszkańcy zaczęli rozbierać go na budulec. Do dziś przetrwały fragmenty murów trzech skrzydeł, w których można odczytać kolejne etapy rozbudowy — od gotyku po barok.

Od 2023 roku gmina prowadzi prace zabezpieczające. W ramach pierwszego etapu dobudowano nowoczesny, betonowy segment, który budzi dyskusje wśród konserwatorów i historyków sztuki. Kolejne etapy zależą od pieniędzy i nie wiadomo jeszcze, kiedy ruiny zostaną udostępnione zwiedzającym. Teren zamku jest ogrodzony, więc na razie mury najlepiej oglądać z zewnątrz, ze wzgórza i z doliny Psarki.

Miasteczko i kościół

Warto przejść się po centrum. Gotycki kościół Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława zbudowano w połowie XV wieku z fundacji kardynała Zbigniewa Oleśnickiego. W środku stoi renesansowy ołtarz, który pierwotnie znajdował się w katedrze na Wawelu, oraz Tryptyk bodzentyński z 1508 roku.

W miasteczku zachowała się też drewniana zabudowa, a wśród niej Zagroda Czernikiewiczów z początku XIX wieku, należąca do Muzeum Wsi Kieleckiej.

Ciekawostki

  • Dwa rynki — Bodzentyn ma regularny układ z dwoma rynkami; drugi wytyczono w XVI wieku.
  • Miasto, które wróciło — Bodzentyn stracił prawa miejskie w 1870 roku i odzyskał je dopiero w 1994.
  • Stolica parku — w miasteczku mieści się dyrekcja Świętokrzyskiego Parku Narodowego, a przez Bodzentyn biegną szlaki piesze i rowerowe w góry.

Dla kogo

Dla miłośników historii i architektury, którzy lubią zabytki bez tłumów. Dla par i seniorów — na krótki, spokojny spacer. Dla rodzin jako przystanek w drodze na szlak, bo ruiny ogląda się szybko.

Ile czasu

  • Ruiny z zewnątrz: ok. 30 minut.
  • Z kościołem i spacerem po rynku: 1–2 godziny.
  • Razem z Łysicą: cały dzień.

Wskazówki praktyczne

  • Stan zamku: trwają prace zabezpieczające, a teren ruin jest ogrodzony; przed przyjazdem sprawdźcie na stronie gminy, czy coś się zmieniło.
  • Kościół — zwiedzanie poza godzinami nabożeństw.
  • Buty: wygodne, na wzgórzu zamkowym bywa nierówno.
  • Połączcie z górami: Bodzentyn leży u stóp Pasma Klonowskiego, blisko Świętokrzyskiego Parku Narodowego.

Jak dojechać

Z glampingu do Bodzentyna jedzie się ok. 40 minut (ok. 37 km), drogą przez Nową Słupię. Ruiny stoją na wzgórzu na zachodnim skraju miasteczka, nad doliną Psarki. Stąd jest już blisko do Świętej Katarzyny i na szlak na Łysicę.

Następny rozdziałSandomierz — zamek, podziemia i lessowe wąwozy

Baza wypadowa

40 minut od naszych kopuł

Dzień na szlaku, wieczór przy ognisku, noc w kopule pod gwiazdami. Dwie kopuły na półtora hektara zieleni pod Ostrowcem Świętokrzyskim — w środku regionu.

Sprawdź wolne terminyZobacz glamping